Przejdź do treści

Jąkanie

Jąkanie jak podaje I. Styczek (1979) jest jedną z najczęściej występujących wad wymowy. Przejawia się ono zaburzeniem płynności mówienia. Niepłynność ta spowodowana być może m.in. skurczem mięśni biorących udział w mówieniu, zaburzeniami czynności oddechowych, urazem psychicznym lub fizycznym, chorobą, zmęczeniem itp. Charakteryzuje się ono dłuższymi lub krótszymi mimowolnymi zahamowaniami toku mówienia oraz uzależnionymi od nich powtórzeniami głosek (często w nagłosie), sylab, wyrazów rozpoczynających wypowiedź (J. Kałużyński1983). Należy do zaburzeń trudnych do wyleczenia ze względu na swą złożoną etiologię i patomechanizm. Przez niektórych autorów określane jest ono mianem logoneurozy, polegającej na zaburzeniu koordynacji funkcji układów: oddechowego, fonacyjnego i artykulacyjnego oraz patologicznie wzmożonym napięciu mięśni oddechowych, a przede wszystkim przepony, wywoływanym silnymi bodźcami emocjonalnymi (H. Fernau-Horn 1986). Najczęstszymi objawami jąkania są: zakłocenia rytmu mowy, mimowolne przerwy w toku mówienia, zacinanie się, powtarzanie i wydłużanie pojedynczych głosek bądź sylab (J.B. De Quiros 1972). Jąkanie-zdaniem wielu autorów- nie jest jednostką chorobową, lecz swoistym zespołem objawów (A. Mitrinowicz-Modrzejewska, H. Spionek). Zjawisko to wyjaśniane jest w oparciu o różne teorie. Ogólnie można je podzielić na cztery grupy:

  • 1.teorie rozwojowe (jąkanie w myśl tych teorii powstaje w okresie kształtowania się mowy na skutek specyficznych czynników oddziałujących na dziecko),
  • 2.teorie organiczne (jąkanie jest wynikiem różnic konstytucjonalnych lub neurologicznych w centralnym układzie nerwowym),
  • 3.teorie neurotyczne (jąkanie jest nerwicą),
  • 4.teorie psychologiczne (jąkanie jest reakcją nabytą).

Teorie rozwojowe Według teorii rozwojowych u około 60% ogółu osób jąkających się wada ta powstała jeszcze w wieku przedszkolnym- w okresie fizjologicznego powtarzania. Utrwalenie nawyków niepłynności mówienia następuje na skutek nieprawidłowych oddziaływań wychowawczych (np. karcenia dziecka, nakładania na nie różnego rodzaju kar, bezustanne korygowanie wymowy, nękanie powtórzeniami ). Niepłynność mówienia charakteryzuje ten okres rozwoju dziecka, kiedy interesuje się ono światem, o wszystko pyta, kiedy myślenie wyprzedza umiejętności przekazywania zwięzłej, precyzyjnej informacji dotyczących jego osobistych doznań i pragnień. W przekazywaniu swych wypowiedzi przeszkadzają mu napięcia emocjonalne, z których zdaje sobie sprawę i które wywołują negatywne reakcje otoczenia (przede wszystkim rodziców). Dziecko w takich momentach zaczyna krytycznie oceniać nieudolność słownego wyrażania się. Zdaniem W. Johnsona czynnikiem zdecydowanie wpływającym na rozwój jąkania u dziecka jest osoba słuchająca, najczęściej matka, która poprzez swoje zabiegi pseudo-korekcyjne doprowadzić może do utrwalenia się wady.

Teorie organiczne
Wyniki niektórych badań wskazują, że jąkanie jest wynikiem pewnych chorób nerwowych. Niektórzy badacze, m.in. Boome, wyróżniają dwie przyczyny jąkania:

  • -wewnętrzne - rozumiane jako dziedziczne skłonności neuropatyczne
  • -zewnętrzne - płynące z otoczenia, spowodowane przez szok, przeciążenie, chorobę, strach, uraz. Według niego u osób jąkających się stwierdza się słabą odporność fizyczną i psychiczną.

Teorie neurotyczne
Według teorii neurotycznych jąkanie jest objawem nerwicy i łączy się zazwyczaj ze stanami nadmiernej pobudliwości nerwowej.

Teorie psychologiczne
Według teorii psychologicznych- jąkanie jest reakcją nabytą. Pojawia się ono w wyniku zaburzeń emocjonalnych, zmian osobowości spowodowanych różnymi przyczynami. Do czynników psychologicznych można zaliczyć takie, jak: brak poczucia bezpieczeństwa, lęk przed ludźmi, lęk przed mówieniem, nadmierna autokontrola procesu mówienia, postawa wyczekiwania porażki(E.M. Minczakiewicz).

 

mgr Marta Kwoczyńska - logopeda dyplomowany, tel. 605 424 414 logopeda@logopeda-verbum.pl

ULTRAMEDIC - Centrum Medyczne 43-300 Bielsko-Biała, ul. Broniewskiego 48

Centrum Psychoedukacji i Terapii 43-500 Czechowice - Dziedzice, ul.Wąska 23